“Evde sevilen çocuklar, okula öğrenmeye gelirler.
Fakat okula sevilmeye gelen çocuklar var.”
Dr. Mchazlett
Merkezinde okul, öğretmen ve öğrenci olan filmleri ele aldığımız “Oku’l Filmleri” serimizde bu ay orijinal adı “To Sir, with Love” olan ve Türkçeye “Sevgili Öğretmenim” olarak çevrilen 1967 Birleşik Krallık yapımı filmi ele alacağız.
Dönemine göre oldukça mütevazı bir bütçeyle çekilen To Sir, with Love, büyük prodüksiyonların ihtişamına yaslanmak yerine sinemasal gücünü sadeliğinden, mizansenlerinden ve oyunculuk performanslarından alır. Hal böyleyken filmin biçimsel tasarımdan ziyade muhtevasına çokça değinmek mecburiyetinde hissediyorum kendimi. O nedenle çokça spoiler içeren bir metin olduğunu baştan belirtmek isterim.
Her film kuşkusuz bir değişim hikayesidir. Baş rolünde Mark Thackeray (Sidney Poitier)’ın yer aldığı, To Sir, with Love, çok katmanlı yapısıya bizlere bir değil pek çok değişimi ihbar eder. Film başta öğretmenimiz Thackeray’ın bir değişim hikâyesidir. Nitekim çiçeği burnunda öğretmenimiz ilk etapta uyguladığı öğretmenlik yöntemlerine bir son verir. Onda başlayan değişim öğretmenler odasına da sirayet eder; diğer öğretmenler de değişir. Öğrencilerin okula ve derslere karşı olan haylaz ve umursamaz tutumları değişir. İdarecinin öğrencilere olan tavrı değişir. Hatta velilerin bile ahvallerinde ciddi ve müspet birtakım değişiklikler olur. Hasılı öğretmenimiz Mark Thackeray’de başlayan değişim okulla ilintili olan tüm çevrelerde zincirleme ve müspet bir değişime vesile olur. To Sir, with Love filmini bir değişim silsilesi olarak okumak ve özetlemek mümkündür.
Diğer yandan “To Sir, with Love”, muhtevasındaki derinlik sadece okul duvarlarıyla mahdut kalmaz; dönemin İngiltere’sindeki sınıf ayrımlarını, işçi sınıfı gençliğinin çıkmazlarını ve en önemlisi gizli/açık ırkçılık unsurlarını incelikle işler. Bu bağlamda Thackeray’nin öğrencileriyle kurduğu ilişki, bir üst-ast ilişkisinden çıkarak karşılıklı bir onarım sürecine dönüşür. Öğrenciler zarafeti, öz saygıyı, temizliği ve toplumsal aidiyeti bu “öteki ve yabancı” öğretmenden öğrenirken; Thackeray da onların sert kabuklarının altındaki kırılganlığı ve masumiyeti tedricen keşfeder.
Öyle ki öğretmenimiz Mark Thackeray, ilk etapta öğrencilerine geleneksel pedagojik yöntemlerle ve akademik müfredatla yaklaşmaya çalışsa da tabiri caizse duvara toslar. Dahası sınıf öğretmenliğini üstlendiği sınıftaki öğrencilerin kahir ekseriyetini muhtelif okullardan atılmış öğrenciler teşkil eder. Tüm bu haylaz öğrencilerin okula ve derslere olan ilgisini diri tutmak için canhıraş şekilde çabalasa da mufavvak olamayan Thackeray, bir sahnede büyük bir kırılma yaşar ve bir karar vermeye mecbur hisseder kendini. Ya pes edecek, yol yakınken sırtını dönüp gidecektir ya da öğrencilerin ruh dünyalarına erişmenin bir başka yolunu arayacaktır. Ve elbette ikinci yolu tercih eder. Standart eğitim uygulamalarını elinin tersiyle iter ve çok daha zor olan yolu seçer. Öğrencilerin görülme ihtiyaçlarını ve bir birey olarak değerlerini fark ederek her birine ayrı ayrı yetişkin bir birey muamelesi yapmaya meyleder.
Bu sahneden itibaren Thackeray, idealizmin tehlikeli naifliğinden sıyrılarak sabırla, empatiyle ve inatla insan kazanmanın mümkün olduğu düşüncesini hayata geçirmeye gayret eder. Film aslında tam da o çatışma sahnesinin gölgesinde filizlenir. Nitekim film Thackeray’nin ektiği bu zihinsel tohumun meyvelerini film boyunca sair sahnelerde toplamasından ibarettir.
Film üzerine saatler ve sayfalar boyunca lakırdı etmek mümkün. Lakin şimdi filmin beni ziyadesiyle etkileyen noktalarını maddeler halinde ele almak istiyorum:
- Sınıftan Sofraya Uzanan Bir Öğretmenlik
To Sir, with Love filminin ilk bakışta oldukça standart bir fikir üzerine inşa edildiği aşikar: Haylaz öğrencilerle dolu okula idealist bir genç öğretmen atanır ve çocukları tabiri caizse adam eder. Omurga itibariyle bu şekilde özetlenmesi mümkün olsa da benim nazarımda filmi kıymeti kılan şey öğretmenin sınıftan koridora oradan öğretmenler odasına, sokağa ve nihayet her öğrencinin ayrı ayrı evine dolmayı başarabilen ruh ustalığında gizli. Ruh ustalığı ifadesini özellikle seçtiğimi belirtmek isterim. Nitekim öğretmenliği bir ruh ustalığı olarak tanımlamaktan imtina etmiyorum. Öyle ki başarılı öğretmenlerin birincil hasletlerinin okulun soğuk dört duvarı arasından taşmayı başarabilen bir ruh ustalığı olduğunu düşünüyorum. Nitekim filmde de öğretmenin başarısı dört duvarla mahdut kalmaz. Sınıftan okul bahçesine oradan sokağa ve nihayet her öğrencinin ayrı ayrı evine usulca sokulmayı başarabilen bir öğretmenlik biçimi izleriz. Veliler sokakta, pazarda denk geldikleri Thackeray’a övgü dolu cümleler kurarlar. Dolayısıyla öğretmen film boyunca yalnızca kendi şahsının değil eğitimin tüm bileşenlerine dair iade-i itibarı temsil eden bir figüre dönüşür. Akşamları yemek masasına bir tabak fazla konmaz belki ama öğretmenimiz Thackeray’nın her bir öğrencisinin sofrasına söylem ve eylemleriyle misafir olduğunu hissettirir film bizlere.
- Siyah Kan ve Siyah Ter Damlası
Filmin bir sahnesi var ki filmi izlerken heyecandan yerimde duramadım. Tabiri caizse o sahnede hop oturup hop kalktım. Fikrin yaratıcılığına ayrı bizim müktesebatımızda bir benzerinin varlığına ayrı heyecanlandım.
“Mantıku’t-Tayr ve Hüsn ü Aşk’ı Sinema Anlatısı Perspektifinden Okumak” isimli yüksek lisans tezimde özellikle klasik şiirimizde yer alan pek çok yaratıcı fikrin izini dünya sinemasında sürmeye çalıştım. Öyle ki pek çok filmin pek çok sahnesinde Fuzuli’den, Yunus’tan, Şeyh Galip’ten izler görmeyi siz ister mesleki deformasyon olarak görün ister manasız ve hatta düpedüz şizofrenik birtakım çıkarımlar deyin ama zihnim bunu yapmadan duramıyor. Bunları fark ettikçe de elim ayağım titriyor heyecandan. Bu filmde de aynı derde düçar oldum. Bir sahne beni inanılmaz heyecanlandırdı. Ve direkt 17. yüzyılın bol dikenli gülü Nef’î’yi getirdi gözümün önüne:
Bir sahnede okul bahçesinde siyahi öğretmenimiz Thackeray’ın eli kanar. Bunu gören bir öğrenci biraz boşboğazlığından biraz boş bulunuşundan biraz da muzip yanından olsa gerek: “Şu işle bak kırmızı kan!” der. Yani siyahi birinin kanının kırmızı akışına hayret eder. Sahenin derunundaki ırkçılığa dair -belki de kötücül ama ironik- söylemi bir yana bırakırsak fikir senaryo dinamiği açısından oldukça yaratıcıdır. Ve ben tam da fikirsel düzlemdeki bu yaratıcılığa vuruldum. Nitekim Nef’î’yi hatırlamama vesile olması da bundan:
Asıl adı Ömer olan Erzurum’un bol dikenli gülü Nef’î’ye hiciv yazması yasaklanır. Ancak bir süre sonra tekrar iğneleyici şiirler yazmaya başlar. Nihayet Bayram Paşa’ya yazdığı ağır bir hicviyeden sonra katline ferman çıkarılır. Rivayete göre, bu ferman üzerine Nef’î’yi çok seven Dârüssaâde Ağası Kara Yümnî Ağa şaire giderek ondan sultana bir af dilekçesi yazmasını istemiştir. Şairin buna yanaşmaması üzerine Yümnî Ağa oturup onun ağzından afnâme yazmaya başlamış, bu esnada heyecandan eli titrediği için divitinden bir damla siyah mürekkep kâğıda damlar. Nef’î, Yümnî Ağa’nın ten rengine telmihen “Efendim, kâğıda mübarek teriniz damladı.” der. Bu cümle ile filmde geçen “Şu işle bak kırmızı kan!” ifadesinin benzer bağlamlarına heyecanlanmış olmamın takdirini okurlarımıza bırakıyorum vesselam.
- Yoklama Değil Sığınma Meselesidir Eğitim
Bendeniz 14. görev yılında olan bir edebiyat öğretmeni olarak eğitimin yoklama maharetiyle olamayacağını şiddetle savunanlardanım. Belki bu duyarlılıktan olsa gerek filmin örtülü şekilde bunu da va’z ediyor oluşuna hayran oldum. Öyle ki Thackeray, yeni öğretmenlik anlayışını uygulamaya başladıktan sonra okul, öğrenciler için zoraki devam edilmesi gereken bir mesele olmaktan çıkar. Bilakis okul artık öğrenciler zor şartlar altında dahi derse devam edilen her hâlükârda koşarak gelinen yargılanmanın, eleştirilmenin olmadığı, her halleriyle koşulsuz kabul gördükleri bir yere dönüşür. Annesi vefat eden öğrenci dahi gidilecek en makul yer olarak okulu görür. Annesi o gün vefat eden bir öğrenci bile okula gelir sınıfa girer ve öğretmene sarılır. Hasılı öğrenciler artık okulu en acı anlarında dahi sığınılacak bir liman olarak görmeye başlarlar.
- Bittiği Yerden Başlayan -ya da Yeşeren mi Demeli- Filmler
To Sir, with Love filminin oldukça beliğ bir finali olduğunu söylemekten çekinmeyeceğim. Sanat sinemasıyla ana akım sinema arasında salınan film final sahnesindeki kapalı uçlu kapanşla elbette gişeye göz kırpıyor. Ancak bunu da oldukça münasip bir tonda yapıyor. Şöyle ki: öğretmenimiz Thackeray yeni bir iş bulur. Yani artık okuldan ayrılma vakti gelmiştir. Öğrencileri de mezun olmuştur. O artık daha kazançlı ve daha prestijli bir işe geçmenin eşiğindedir. Son kez okula uğrar. Ders verdiği sınıfa girer. Sınıf boştur. İşe kabul mektubu da elindedir. Tam o esnada sınıfa olanca umursamızlığıyla yeni eğitim öğretim yılında öğrencileri olmaya namzet iki öğrenci girer. Onların da tıpkı filmin başındaki öğrenciler gibi olduğunu görünce ya okulda kalıp onları da eğitecektir ya da daha kazançlı işi tercih ederek okula veda edecektir. O andaki küçük bir tereddütün ardından öğretmenimiz Mark, kapanış sahnesinde elindeki yeni işe kabul mektubunu yırtar ve film nihayete erer. Thackeray, belli ki hakiki kazancın para değil gönüller yapmak olduğuna ikna olmuştur. Film artık seyircinin zihninde devam edecektir. Bittiği yerden yeşermeyi başarması takdire şayandır.
Sadece kapanış sahnesi üzerine bile müstakil bir yazı yazılabilir, sadece bu kısmın bile müspet ve menfi yanları değerlendirilebilir. Ancak tam bu noktada sadece ah dedim. Ah keşke bu denli hızlı karar vermeseydi öğretmen. Biraz daha o ikilemde kalışı o çıkmazı yaşasaydık. Acaba hangisini seçecek düşüncesi biraz daha usul usul işlenseydi dedim. Ancak 1967 yapımı bir filmde buna benzer yetersizliklerin varlığı pekala görmezden gelinebilir diye düşünüyorum.
Buna benzer filmler izlediğimde niçin Türk sinemasında benzeri bir filmimiz yok ki diye hayıflanmaktan kendimi alamıyorum. Türk sinemasında Hababam Sınıfı’ndan öteye gidemeyişimize üzülmeden edemiyorum. Oysa hem malzeme bol hem de tüm hepimizin ortak paydası okul, öğrencilik ve öğretmenlerimiz. Büyük kitlelere hitap eden ve eğitim öğretimi güzelleyen buna benzer filmler yapamıyor oluşumuz üzerine uzun uzun kafa yorulması ve tez vakitte uluslararası arenada boy gösterecek filmler yapılması ümidi ve duasıyla.
-Kasım 2026-

Süre: 105 dk.
Yayın Yılı: 1967 (Birleşik Krallık)
Oyuncular: Christian Roberts, Judy Geeson, Lulu, Sidney Poitier, Suzy Kendall
Senaryo yazarı : James Clavell (ER Braithwaite’in romanından uyarlanmıştır)
Yapımcılar : John R. Sloan, James Clavell
Yorum Yaz