Abbas Kiyarüstemi

Abbas Kiyarüstemi sinemasında hayat, büyük hadiselerden ziyade sıradanlığın içinde görünür olur. Bir yol, otomobilde geçen konuşma, arkadaşının defterini geri götürmeye çalışan bir çocuk ya da rüzgârın hareket ettirdiği bir ağaç… Kiyarüstemi, gündelik olanı dramatize etmek yerine ona bakmayı teklif eder.
Bu nedenle filmlerinde eksiklik bilinçli bir tercihtir. Her şeyi göstermez, karakterlerini bütünüyle açıklamaz, hikâyeyi seyircinin yerine tamamlamaz. Görüntünün dışında kalan da görüntünün içindeki kadar önemlidir. Seyirci böylece yalnızca bir anlatının muhatabı değil, onun anlamına katılan kişi olur.
Kiyarüstemi’nin sinemasını özgün kılan belki de budur: Hakikati ele geçirilip gösterilebilecek bir nesne olarak değil, ancak yakınına varılabilecek bir şey olarak düşünmesi. Kamera da bu yüzden hüküm vermekten çok bakar; açıklamaktan çok bekler.
Kirazın Tadı
Kirazın Tadı’nda Bay Badii, yaşamına son vermeye karar vermiştir. Tahran’ın dışındaki tepelerde dolaşarak, gece gireceği çukurun başına sabah gelip kendisini kontrol edecek birini arar. Kiyarüstemi ise seyirciden önemli bir bilgiyi esirger: Badii’nin neden ölmek istediğini hiçbir zaman öğrenemeyiz.
Bu bilinmezlik filmi tek bir insanın trajedisinden çıkarır. Mesele artık Badii’nin başına ne geldiği değil, insanın hayatla bağının nasıl kopabildiği ve yeniden kurulup kurulamayacağıdır.
Badii’nin karşılaştığı yaşlı tahnitçi ona kendi intihar girişimini anlatır. Ölmek için çıktığı dut ağacında tattığı bir meyve, sabahın ışığı ve çocukların sesi kararını değiştirmiştir. Kiyarüstemi burada hayatın karşısına büyük bir gerekçe koymaz. Yaşam, kendisini küçük şeylerle hatırlatır.
Filmin söylediği belki de bundan fazlası değildir: İnsan bazen hayatın anlamını bulduğu için değil, onun tadını yeniden alabildiği için yaşamaya devam eder.
“Umut”
Umut çoğu zaman geleceğe ilişkin olumlu bir beklenti olarak düşünülür. Oysa umut, her şeyin iyi olacağına inanmak zorunda değildir. Bazen yalnızca, henüz her şeyin bitmediğini kabul etmektir.
Kirazın Tadı bu ayrımı önemser. Yaşlı adamın hayatındaki sorunlar ortadan kalkmaz. Dünya değişmez. Değişen, insan ile dünya arasındaki ilişkidir. Bir dutun tadı, güneşin doğuşu veya uzaktan gelen çocuk sesleri, varoluşu açıklamaz; fakat insanı yeniden ona bağlayabilir.
Belki umudu değerli kılan da budur. Kesinlik sunmaz. Bir sonuç vaat etmez. Yalnızca ihtimali muhafaza eder.
Kiyarüstemi’nin dünyasında umut, karanlığın karşıtı değildir. Karanlığın içinde hâlâ görülebilen küçük bir imkândır.
Yorum Yaz