Ana Sayfa BERHAVASÖZLÜK berhavasözlük XIX: “edgar allan poe,  morgue sokağı cinayetleri, ölüm” – Selma Aksoy Türköz
BERHAVASÖZLÜK

berhavasözlük XIX: “edgar allan poe,  morgue sokağı cinayetleri, ölüm” – Selma Aksoy Türköz

Paylaş

Edgar Allan Poe

Korku ve gizem denince akla gelen ilk isimlerden biri olan Edgar Allan Poe, yalnızca karanlık hikâyelerin yazarı değildir. Modern kısa hikâyenin kurucularından, polisiye edebiyatın öncülerinden ve edebiyat üzerine sistemli biçimde düşünen önemli kuramcılardan biridir.

Poe, hayatı boyunca yoksulluk, yalnızlık ve kayıplarla mücadele etmiştir. Çocuk yaşta anne ve babasını kaybetmesi, maddi sıkıntılar içinde yaşaması ve genç yaşta eşini yitirmesi, eserlerindeki melankolik atmosferi besleyen başlıca kaynaklar arasında sayılır. Ancak o, yaşadığı acıları doğrudan anlatmak yerine onları estetik bir malzemeye dönüştürmeyi tercih etmiştir.

Onu çağdaşlarından ayıran özelliklerden biri de edebiyatı yalnızca ilhamla açıklamamasıdır. Poe’ya göre bir eser, okur üzerinde tek ve güçlü bir etki bırakacak şekilde dikkatle kurgulanmalıdır. Bu nedenle şiirlerinde, öykülerinde ve eleştirilerinde estetik meseleler üzerinde ısrarla durmuş; edebiyatın nasıl olması gerektiği üzerine düşünmüştür. Yaşadığı dönemde hak ettiği değeri tam anlamıyla göremese de özellikle ölümünden sonra Baudelaire başta olmak üzere birçok Avrupalı yazar tarafından keşfedilmiş ve modern edebiyatın kurucu isimlerinden biri olarak kabul edilmiştir. Bugün korku, bilimkurgu, polisiye ve psikolojik anlatı denildiğinde onun açtığı yoldan yürüyen sayısız yazarla karşılaşmak mümkündür.

Morgue Sokağı Cinayetleri

Poe’nun en etkili eserlerinden biri olan Morgue Sokağı Cinayetleri, yalnızca başarılı bir kurmaca değil, aynı zamanda yeni bir türün başlangıcıdır. Olayları akıl yürütme yoluyla çözen dedektif figürü ilk kez bu metinde belirgin bir biçimde karşımıza çıkar.

Poe’nun yarattığı C. Auguste Dupin karakteri, daha sonra polisiye edebiyatın temel kalıplarından biri hâline gelecek birçok özelliğin öncüsüdür. Hikâyenin dikkat çekici yanı, korku ve gizemi mantıkla bir araya getirmesidir. Okur bir yandan çözülemeyen cinayetlerin yarattığı gerilimle karşılaşırken, diğer yandan adım adım ilerleyen zihinsel bir soruşturmanın parçası olur.

Sherlock Holmes’tan Hercule Poirot’ya uzanan dedektif geleneğinin başlangıcında Dupin’in izlerini görmek mümkündür. Poe bu eserle yalnızca bir hikâye yazmamış, yeni bir anlatı biçiminin temellerini atmıştır.

Ölüm

Edgar Allan Poe’nun eserlerinde tekrar tekrar karşımıza çıkan en güçlü temalardan biri ölümdür. Ancak onun ilgilendiği ölüm, yalnızca biyolojik bir son değildir. Poe, ölümün insan ruhunda bıraktığı boşluğu, kaybetme korkusunu ve yok oluş düşüncesinin yarattığı huzursuzluğu anlatır. Bu nedenle eserlerinde mezarlardan ve ölü bedenlerden ziyade, yas, özlem ve hatırlama duyguları öne çıkar.

Bu tema, yazarın hayatıyla da yakından ilişkilidir. Sevdiği birçok insanı genç yaşta kaybetmiş olması, ölüm fikrini onun için soyut bir düşünce olmaktan çıkarmıştır. Belki de bu yüzden ölüm, eserlerinde korkutucu bir olaydan çok, estetik ve felsefi bir sorgulama alanına dönüşür. Kuzgun, Annabel Lee ve Usher Evi’nin Çöküşü gibi eserlerde bu yaklaşımın farklı yansımalarını görmek mümkündür.

Poe’nun edebiyat tarihindeki ayrıcalıklı yeri burada ortaya çıkar. O, ölümü yalnızca bir son olarak değil, insan bilincinin sınırlarını görünür kılan bir deneyim olarak ele alır. Bu nedenle eserleri, aradan geçen iki yüzyıla rağmen yalnızca gerilim ve gizem meraklılarına değil, insan ruhunun karanlık yönlerini keşfetmek isteyen okurlara da seslenmeye devam etmektedir.

Yorum Yaz

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

#YOKLAMA

“Naat Fâsî” – Kadir Daniş

i.kritik bir karar vermek gerekiyor şimdiseni bir daha görmek de görmemek de denizbiri tuzlu, suyu acı, içilmez, tayfunludiğeri yangın, ateş, nitekim alışkınız aleyhisselam...

İlgili Makaleler
BERHAVASÖZLÜK

berhavasözlük XXII: “abbas kiyarüstemi, kirazın tadı, umut” – Abdullah Kasay

Abbas Kiyarüstemi Abbas Kiyarüstemi sinemasında hayat, büyük hadiselerden ziyade sıradanlığın içinde görünür...

BERHAVASÖZLÜK

berhavasözlük XXI: “murat yalçın, dalga boyu, kelime” – Rüveyda Durmaz Kılıç

Murat Yalçın Türk edebiyatında sanatçı tavrı ve titizliğiyle dikkat çeken en ikonik...

BERHAVASÖZLÜK

berhavasözlük XX: “yakup kadri karaosmanoğlu, kiralık konak, hayâ” – Efdal Okçu

Yakup Kadri Karaosmanoğlu Yakup Kadri Karaosmanoğlu, edebiyatımızın en güçlü romancılarından ve Cumhuriyet...

BERHAVASÖZLÜK

berhavasözlük XVIII: “karacaoğlan, koşma, harami” – Mehmet Aycı

Karacaoğlan “Güzel gerek övülmeye / Yiğit gerek sevilmeye.” Türk şiirinin yüz akı...

“Korku ile ümit demişler. Korkacaksan kendinden kork, ümit edeceksen kendinden ümit et. İlerde uçurum var diyen, seni korkutuyor mu? Uçurum var demek, korkutmak değildir ki. Düştüysen, uçurum var diye değil, uçuruma yürüdüğün için düşersin. Korkacaksan, uçurumdan haber verenden korkma, uçurumdan da korkma; kendinden kork ki yürüyen sensin, düşen sensin. Korku böyle, ümit de böyle. Gemi var demek, ümit vermek değildir. Tufandan, gemi var diye kurtulmazsın, tufandan, gemiye binersen kurtulursun. Ümit bağlayacaksan, gemiden haber verene bağlama, gemiye de bağlama; kendine bağla ki yürüyen sensin, binen sensin. Korku ve ümit, ölü için geçerli değildir. Uçurum yok deyip yalan mı söyleyelim? Olmaz. Gemi var deyip seni hayale mi sürükleyelim? Olmaz. Ümit nedir? Ümit iptir, tutunursun. İp ölçüdür. Ölçüye tutunacaksın. Nasıl olsa uçurum yoktur diye ümit edilir mi? Edilmez. Uçurum olduğu bilinir; ama iple yürünür, ölçüyle yürünür, dengeli yürünür. Korku da sendedir, ümit de sendedir; yeter ki hayatın her manasını tanıyabilmek için, hayatın her yerine girecek cesaretin ve büyüklüğün olsun.”